Diecast Nedir? Diecast Model Araba Koleksiyonculuğu.

Diecast Nedir? Diecast Model Araba Ne Demek?

Diecast oyuncak (diecast veya die cast olarak da yazılır); erimiş kurşun, çinko alaşımı veya plastiğin belirli bir şekil elde etmek amacıyla bir kalıba döküldüğü metal döküm (die-casting) yöntemiyle üretilen bir oyuncak veya koleksiyon modelidir. Bu tür oyuncaklar metalden yapılır; plastik, kauçuk, cam veya diğer işlenmiş metal parçalarla tamamlanır. Tamamen plastikten yapılan oyuncaklar da enjeksiyon kalıplama adı verilen benzer bir süreçle üretilir ancak malzemelerin özelliklerinden dolayı bu iki yöntem birbirinden tamamen farklıdır.

Diecast Üretim Süreci

Zamac Nedir?

Metal dökümde kullanılan metal, ya (ilk dönemlerde kullanılan) bir kurşun alaşımı ya da daha yaygın olarak, çinkonun az miktarda alüminyum ve bakırla birleşmesinden oluşan zamak alaşımıdır (İngiltere’de Mazak olarak adlandırılır). Kurşun veya demir, zamak alaşımında kesinlikle kaçınılması gereken kusurlardır; çünkü metalin bozulmasına ve halk arasında “çinko hastalığı” (zinc pest) olarak bilinen çatlama/ufalanma durumuna yol açarlar. Alaşımın temeli daha çok kurşun veya demire dayandığında “beyaz metal” (white metal) veya “pota metali” (pot metal) terimleri de kullanılır.

En yaygın die-cast araçlar otomobil, uçak, askeri araç, iş makinesi ve trenlerin ölçekli modelleridir; ancak bu yöntemle Monopoly oyun piyonları, mobilya kulpları veya metal bahçe fıskiyeleri gibi hemen hemen her şey üretilebilir.

Efsanevi Diecast Markaları: Matchbox, Hot Wheels ve Corgi Toys

Die-cast oyuncaklar ilk olarak 20. yüzyılın başlarında İngiltere’de Meccano (Dinky Toys), Amerika Birleşik Devletleri’nde Dowst Brothers (TootsieToys) ve Fransa’da Fonderie de précision de Nanterre (Solido) gibi üreticiler tarafından piyasaya sürüldü. Pazara çıkan ilk modeller oldukça basitti ve iç mekanı olmayan küçük bir araç gövdesinden ibaretti.

İlk günlerde, yukarıda belirtildiği gibi alaşımdaki kusurlar çinko hastalığına neden olur, döküm eğrilir, çatlar veya ufalanırdı. Bu nedenle, İkinci Dünya Savaşı’ndan önce yapılan die-cast oyuncakları iyi durumda bulmak oldukça zordur. Daha sonra geliştirilen yüksek saflıktaki Zamak alaşımı bu sorunun önüne geçmiştir.

Matchbox

Lesney, 1947 yılında diecast oyuncaklar üretmeye başladı. Popüler “Matchbox 1–75” serisi, seride her zaman 75 farklı araç bulunması ve her birinin kibrit kutusuna benzeyen küçük bir kutuda paketlenmesi nedeniyle bu adı almıştı. Bu oyuncaklar o kadar popüler oldu ki “Matchbox” (Kibrit Kutusu), üreticisine bakılmaksızın tüm die-cast oyuncak arabalar için genel bir isim haline geldi.

Corgi Toys

Detay ve kalitenin artmasıyla diecast oyuncakların popülaritesi 1950’ler boyunca gelişti. Pazara Mettoy tarafından üretilen Corgi, İtalyan Mercury, Danimarkalı Tekno, Alman Schuco ve Gama Toys gibi başarılı markalar girdi. 1956’da ortaya çıkan Corgi Toys, modellerinde iç mekan ve cam kullanan ilk marka oldu.

Hot Wheels

1968 yılında Mattel ilk diecast üretimi Hot Wheels’i tarafından ABD’de piyasaya sürüldü. Çıkış amacı, kızlar için ürettikleri Barbie bebek serisini dengeleyecek erkek çocuklarına yönelik bir oyuncak serisinin olmamasıydı. Hızlı göründükleri ve düşük sürtünmeli tekerlek/aks sistemleri sayesinde gerçekten hızlı oldukları için Hot Wheels, oyuncak pazarında hızla en popüler die-cast arabalar haline geldi ve Matchbox’ın popülaritesini zorlayarak dünyanın en çok satan markalarından biri oldu.

Meccano Dinky Toys 1935

1934’ten beri reklam yöntemini kullanıyor olsa da, 1960’larda yeni şirketler diecast araçları tamamen promosyon ürünü olarak kullanmaya başladı. Çocukların ailelerin satın alma kararlarında büyük rol oynadığı fikri bu stratejinin anahtarıydı. Ayrıca çocukların, gençken maruz kaldıkları ürünleri büyüdüklerinde de satın aldıkları bir gerçekti.
Matchbox araçları Singer dikiş makineleri, Tetley çayı, Pickford’s nakliyat veya Coca-Cola gibi çoğunlukla İngiliz ürünlerinin hafif düzeyde reklamını yapıyordu. Zaman geçtikçe McDonald’s, Sears Roebuck, Kodak ve Texaco gibi dev şirketler, oyuncak üreticilerine kendi isim ve logolarını taşıyan promosyon modelleri sipariş ettiler veya lisans haklarını verdiler. Bunun ilk örneklerinden biri, Matchbox tarafından üretilen bir American Airlines Londra otobüsüydü ve bu fikir diğer havayolları tarafından hızla kopyalandı.

Promosyon ve Reklam Amaçlı Diecast Modeller

“Boya Koleksiyonculuğu” Dönemi
1970’lerin ortalarından itibaren diecast kamyonlar ve diğer ticari araçlar büyük popülarite kazandı. Matchbox, “Models of Yesteryear” serisini yeniden başlatarak bu akımı başlattı. Y-12 Ford Model T kamyonetinin yanı sıra Coca-Cola, Colman’s Mustard ve Cerebos Salt gibi renkli logolara sahip onlarca farklı versiyon ürettiler. Bazı modeller sadece belirli pazarlar için özel olarak üretildi ve diğer ülkelerde hemen çok pahalı hale geldi; Avustralya için Arnott’s Biscuits ve Almanya için Sunlight Seife (sabun) buna örnektir.
Corgi, 1980’lerin ortalarında Corgi Classics serisini genişleterek bu fikri kopyaladı ve 1920’ler dönemine ait bir Thornycroft kamyonetin 50’den fazla versiyonunu üretti. Ayrıca 1980’lerde ve 1990’larda 1:64 ölçekli Routemaster otobüsünün yüzlerce versiyonunu yaptılar. Otobüsün yanlarında reklamı yapılan mağazalarda (Harrods, Selfridges, Hamley’s vb.) özel olarak satılmak üzere çok sayıda versiyon üretildi. Many koleksiyoncu bu çeşitlilikten keyif alırken, bazıları ise “aynı diecast kalıp, sadece farklı boya” olduğu için bu durumu “boya koleksiyonculuğu” diyerek eleştirdi. Her halükarda bu durum, şirketlerin pahalı kalıp çıkarma maliyetlerinden tasarruf etmesini sağladı.
Böylece 1980’lere gelindiğinde yeni bir trend oturdu: Artık birçok diecast araç sadece çocuklar için bir oyuncak olarak değil, yetişkinler tarafından birer koleksiyon parçası olarak satın alınmaya başlandı.

80’Lerdeki Önemli Diecast Gelişmeleri

Popülerliklerine rağmen, birçok diecast üreticisi 1980’lerde iflas etti. Meccano (Dinky), Matchbox ve Corgi üç yıllık bir süre içinde battı; bu durum temelde o dönemde Birleşik Krallık’taki ekonomik iklimi yansıtan bir tabloydu. İngiltere’de üretim yapıp dünya pazarında rekabet etmek neredeyse imkansız hale gelmişti. Mattel, üretiminin büyük kısmını çoktan ABD’den Uzak Doğu’ya kaydırmıştı.
Matchbox, diecast üretimi İngiltere’den Makao’ya taşıyan Hong Kong merkezli Universal Holdings tarafından satın alındı.
Mattel, 1997 yılında Matchbox’ı satın aldı ve böylece Hot Wheels ile Matchbox kardeş markalar haline geldi. İki marka kendi ayrı isimleri altında satılmaya devam ediyor.
Corgi, Mattel tarafından satın alındıktan sonra üretim Çin’e taşındı. Daha sonra Oxford Diecast adlı yeni bir şirket, Corgi’nin Galler’deki eski fabrikasını devralarak üretime geçti.
Matchbox’ın iflasının küllerinden, eski Matchbox ortağı Jack Odell tarafından kurulan Lledo şirketi doğdu. Odell, İngiliz koleksiyoncular için İngiliz koleksiyon ürünlerinin hala İngiltere’de karlı bir şekilde üretilebileceğine inanıyordu. Lledo, 1983 yılında “Models of Days Gone” serisini çıkardı ancak 1990’lara gelindiğinde diğer markaların gölgesinde kaldı ve 2002 yılında faaliyetlerine son verdi.

Diecast Sektöründeki Büyük Değişimler

Aksesuarlar ve Dioramalar

Özellikle fotoğrafçılık veya sergileme amacıyla kullanılan diorama garajları, restoranlar ve akaryakıt istasyonları gibi ürünler araçlardan ayrı olarak satılmaktadır. Bunlar arasında (özellikle 1:64 ölçek için) trafik konileri, tamir aletleri, liftler ve hatta insan figürleri bulunabilir.
1:64 ölçek için başlıca hazır diorama üreticileri arasında G-Fans, MoreArt Dioramas ve Tiny HK yer alır. Bunun yanı sıra dioramalar, ham maddelerden veya özel 3D yazıcı parçalarından tamamen el yapımı olarak da üretilebilir. Hot Wheels gibi markaların pist setleri ve koleksiyoncuların arabalarını taşıyabilmeleri için özel olarak üretilmiş taşıma çantaları da önemli die-cast aksesuarları arasındadır.

Diecast Model Araba Ölçekleri (1/18, 1/64) ve Farkları